Een film over 700 jaar Enschede kan je eigenlijk niet anders maken dan met AI, zegt Jan Eppink. "Er zijn geen beelden uit 1325, en ook niet van ridders die hier te paard kwamen in 1435.” Twee maanden lang werkten hij en zijn team aan de film die de complete geschiedenis van Enschede visueel tot leven brengt. Van de vroegste vermeldingen tot de vuurwerkramp. Van textielbaronnen tot het bombardement in de Tweede Wereldoorlog.

Het vak verandert, het verhaal blijft

Say Yeah Motion Media houdt zich inmiddels al 25 jaar bezig met media- en filmproducties. Grote namen als Grolsch, Wavin en Auping staan al jaren op de klantenlijst. “Grolsch is al 25 jaar klant,” zegt Eppink. Met een vast team van zo’n zes mensen, aangevuld met een flexibele schil van zzp’ers, maken ze hoogwaardige producties voor merken, instellingen en overheden.

AI is inmiddels een vast onderdeel van het dagelijkse werk bij Say Yeah. Eind 2022 begon het bureau zich daar bewust en structureel in te verdiepen. “We zagen dat dit ons vak ging raken,” zegt Eppink. “Dan moet je weten wat het is en wat je ermee kunt. AI vergroot onze mogelijkheden, maar het verhaal blijft altijd leidend.”

700 jaar Enschede

Dat werd al snel duidelijk bij hun eerste grote AI-project: een film voor het Twentse businessevent De Rode Loper. De korte film 2040 die laat zien hoe Twente er over pakweg veertien jaar bij ligt, maakte indruk. Later volgde 2050. Die projecten vormden de springplank naar een nog veel grotere opdracht: een film over 700 jaar Enschede.

Wat dat project extra bijzonder maakte, was dat Eppink niet alleen wilde werken vanuit zijn eigen bureau. Hij zocht contact met Tetem, het kunstencentrum in Enschede dat zich richt op nieuwe technologie en creativiteit. Het idee was om jongeren aan de slag te laten gaan met de geschiedenis van hun stad. "Voor die leeftijdscategorie van 12 tot 15 jaar waren in het kader van Enschede 700 nog niet veel activiteiten georganiseerd. Veel jongeren wisten niet eens dat Enschede zoveel jaar bestond."

Terug in de tijd met AI

In samenwerking met Tetem werd er een workshop georganiseerd waarin scholieren leren prompten om een eigen stukje film te maken. "Ze vonden het geweldig,” vertelt Eppink. De historische basis van de film kwam uit een speciaal ontwikkelde chatbot, gevoed met gedigitaliseerde informatie van de bibliotheek en historische instellingen. “We konden letterlijk vragen: wat gebeurde er in 1600?” Uiteraard werd alles gecontroleerd. “Je kunt AI (nog) niet blind vertrouwen. Het moet gevoed worden en daarna moet je blijven checken.”

Verantwoordelijkheid

Dat Eppink het zo belangrijk vond om alles tot in de puntjes te controleren, heeft een goede reden. “Je voelt toch een verantwoordelijkheid om het honderd procent goed te doen. De feiten moeten kloppen en je wil het zo mooi mogelijk in beeld brengen.” Vooral omdat er mensen in Enschede rondlopen die delen van de geschiedenis zelf hebben meegemaakt. "Er zijn mensen die zich het bombardement van 1944 nog kunnen herinneren. Dan maakt zo’n film emotionele impact. Het komt voor hun neus tot leven."

Zelfs Pieter Omtzigt, historicus en Enschedeër, dacht mee. “Bij details, zoals het bombardement, gingen we heel nauwkeurig te werk. Hoe zag zo’n vliegtuig er eigenlijk uit? Kloppen alle feiten?” Naast veel lovende reacties bleef ook kritiek niet uit. Sommige kijkers vonden de beelden niet altijd realistisch genoeg. Eppink legt uit. “Dat was ook niet de bedoeling, want we vertellen een verhaal. Het gaat om de beleving.”

Weerbaarheid van Enschede

Het moeilijkste aan het project? De tijd die er in het schrijven van prompts ging zitten. “We hebben een bepaalde kwaliteitsmaatstaf, dus het heeft ons heel wat uren gekost om de beelden zo te krijgen als ze nu zijn. We hebben zelfs AI agents ingezet, anders kregen we de prompting niet af." Maar het resultaat mag er zijn. De film van 27 minuten is volledig met AI gemaakt en laat de weerbaarheid van Enschede zien. Oorlog, brand, de vuurwerkramp, maar ook de glorietijd van de textielindustrie en de rijkdom die de stad ooit kende. “We zijn erg trots op het eindresultaat.”

Technologische ontwikkelingen omarmen

Voor Eppink is AI geen hype die weer overwaait, maar ook geen magische oplossing. “Bij elke grote technologische ontwikkeling denken mensen eerst: nu hoeven we niet meer te werken. Dat was zo bij de computer, bij de komst van het internet en nu weer bij AI. Maar uiteindelijk omarmen mensen deze ontwikkelingen en gaan ze er juist meer mee werken. Dat moet ook. Je kunt AI gewoon niet negeren.” Maar zeker bij film blijft vakmanschap nodig, vindt Eppink. “Je kunt niet simpelweg vragen: ‘Maak even een film over Enschede. Scènes moet je nog steeds bouwen, bewerken en monteren. Een scène van drie minuten kost nog steeds dagen werk.”

Wat wel verandert, is de manier waarop ideeën ontstaan. “Je kunt sneller testen, sneller schakelen en de mogelijkheden zijn eindeloos. Dat maakt je creativiteit niet kleiner maar juist groter.” Voor Say Yeah betekent dat: breder denken, ontwikkelingen volgen en blijven spelen met vorm en inhoud zonder het verhaal uit het oog te verliezen. “We zijn storytellers. Beeld en tekst moeten samen een verhaal vertellen. Deepfakes of snelle grapjes passen daar niet bij. We willen video’s blijven maken die ertoe doen.”

‍